Avropa layihəsi üçün tikinti lifti alır, icarəyə götürür və ya idxal edirsinizsə, EN 12159 onun üçün “konstruktiv cəhətdən təhlükəsiz” anlayışının nə demək olduğunu müəyyən edən sənəddir. Bu, həm də satınalmada ən çox yanlış başa düşülən istinadlardan biridir. Təchizatçının broşurundakı “EN 12159” yazısı hansı nəşr, hansı model və arxasında hansı sübutların dayandığını bilməyincə sizə çox az şey deyir.
Bu bələdçi standartın nəyi əhatə etdiyini, AB maşın qanunvericiliyinə (o cümlədən 20 yanvar 2027-ci il tarixindən tətbiq olunan Maşınlar Reqlamenti (EU) 2023/1230) necə uyğunlaşdığını, onun ətrafında hansı digər standartların olduğunu və alıcının hansı sənədləri tələb etməli olduğunu izah edir.
Qısaca
- EN 12159 = Builders hoists for persons and materials with vertically guided cages (şaquli istiqamətləndirilən kabinli sərnişin və yük tikinti liftləri).
- Hazırkı nəşr EN 12159:2012-ni əvəz etmiş EN 12159:2024-dür.
- Bu, harmonizasiya olunmuş məhsul standartıdır: ona əməl etmək AB maşın qanunvericiliyinin müvafiq əsas tələblərinə uyğunluq prezumpsiyası verir.
- O, layihələndirmə və konstruksiyanı əhatə edir. İstismar, baxış və operator qaydaları milli səviyyədə müəyyən edilir (məsələn, Böyük Britaniyada LOLER, Almaniyada BetrSichV, Türkiyədə dövri baxış qaydaları).
EN 12159 nəyi əhatə edir və nəyi əhatə etmir
Əhatə dairəsinə daxildir: şaquli istiqamətdə və ya şaquldan 15°-dən az meyilli trayektoriya üzrə istiqamətləndirilən və hərəkət edən kabində insanları və ya insanları və materialları daşıyan, mühərriklə işləyən, müvəqqəti quraşdırılan tikinti liftləri. Kabin dişli reyka və şesterna, barabanla hərəkətə gətirilən polad tros və ya açılan ling mexanizmi ilə daşına bilər.
Əhatə dairəsindən kənar (başqa standartlarla tənzimlənir):
| Avadanlıq | Standart |
|---|---|
| Yalnız yük üçün tikinti liftləri | EN 12158-1 / EN 12158-2 |
| Daimi sərnişin və yük liftləri | EN 81 seriyası |
| Dirək boyu qalxan iş platformaları | EN 1495 |
| Asma giriş avadanlığı (beşiklər) | EN 1808 |
| Kranlardan asılan iş kabinləri | EN 12159 deyil |
Bu fərq praktikada əhəmiyyətlidir. “Yük lifti” kabini kifayət qədər böyük olduğu üçün qanuni olaraq insan daşıya bilməz. Müvəqqəti tikinti lifti isə avtomatik olaraq daimi bina lifti kimi istifadəyə yararlı sayılmır.
EN 12159:2024 ilə nə dəyişdi
CEN yenilənmiş standartı 2024-cü ilin iyununda təsdiqlədi və o, 2012-ci il nəşrini əvəz etdi. Ardınca milli qəbullar gəldi (məsələn, Almaniyada DIN EN 12159:2024-11 və İsveçdə SS-EN 12159:2024). Yenidənbaxma işi standartı müasir texnologiyaya uyğunlaşdırdı və liftin quraşdırılmasını, o cümlədən mərtəbə qapılarını və onların çərçivələrini daha açıq şəkildə tənzimləyir.
Bu, alıcılar üçün nə deməkdir: liftin AT tip yoxlaması və Uyğunluq Bəyannaməsinin hansı nəşrə istinad etdiyini soruşun. 2012-ci il nəşri üzrə layihələndirilmiş və sertifikatlaşdırılmış lift sadəcə daha yeni nəşr mövcud olduğu üçün uyğunsuz sayılmır. Artıq bazara çıxarılmış maşınlar standart hər dəfə yenidən baxıldıqda yenidən sertifikatlaşdırılmır. Lakin yeni satınalmalar və tenderlər üçün təchizatçının 2024 dəyişikliklərini necə nəzərə aldığını soruşmaq məntiqlidir.
EN 12159-un AB maşın qanunvericiliyində yeri
Maşınlar haqqında Direktiv 2006/42/EC (19 yanvar 2027-ci ilə qədər)
Tikinti liftləri maşındır. Direktiv 2006/42/EC-yə əsasən, 3 m-dən artıq şaquli hündürlükdən düşmə təhlükəsi olan, insanları və ya insanları və yükləri qaldırmaq üçün qurğular yüksək riskli maşınların siyahısı olan IV Əlavədə sadalanır. Bu maşınlar üçün istehsalçı CE nişanını vurmazdan əvvəl adətən səlahiyyətli orqanı (Notified Body), məsələn, AT tip yoxlaması vasitəsilə cəlb edir.
Maşınlar Reqlamenti (EU) 2023/1230 (20 yanvar 2027-ci ildən)
Reqlament Direktivi əvəz edir və 20 yanvar 2027-ci ildən hər üzv dövlətdə birbaşa tətbiq olunur. Lift istifadəçiləri üçün əsas məqamlar bunlardır:
- Həmin tarixdən AB bazarına çıxarılan maşınlar Reqlamentin tələblərinə cavab verməlidir.
- Yüksək riskli maşınların siyahısı və uyğunluğun qiymətləndirilməsi yolları yenidən təşkil edilir (Reqlamentin I Əlavəsi). İnsan qaldıran avadanlıq istehsalçıları tətbiq olunan yolu təsdiqləməlidir.
- Təlimatlar rəqəmsal formada təqdim oluna bilər, kağız nüsxə isə sorğu əsasında verilir.
- EN 12159 kimi harmonizasiya olunmuş standartlar Reqlament üçün istinad edildikdən sonra uyğunluğu nümayiş etdirməyin əsas yolu olaraq qalır.
Elektrik hissəsinə tətbiq olunan digər AB qanunvericiliyi
- EMC Direktivi 2014/30/EU: idarəetmə sisteminin və ötürmələrin elektromaqnit uyğunluğu.
- Aşağı gərginlik təhlükəsizliyi məqsədləri: maşınlar üçün maşın qanunvericiliyinin əsas tələbləri vasitəsilə əhatə olunur.
Türkiyədə Maşınlar haqqında Direktiv Makine Emniyeti Yönetmeliği (Maşın təhlükəsizliyi əsasnaməsi) kimi milli qanunvericiliyə köçürülüb; buna görə AB-yə ixrac edən türk istehsalçıları eyni CE çərçivəsində işləyir.
EN 12159 ilə yanaşı tətbiq olunan standartlar
EN 12159 “C tipli” məhsul standartıdır. O, konkret mövzular üzrə ümumi maşın təhlükəsizliyi standartlarına istinad edir. Məsələn, SM-GTP-101 sərnişin və yük lifti bu standartlar toplusu üzrə layihələndirilib:
| Standart | Tip | Mövzu |
|---|---|---|
| EN 12159 | C | Sərnişin və yük tikinti liftləri |
| EN ISO 12100 | A | Ümumi prinsiplər: risklərin qiymətləndirilməsi və azaldılması |
| EN ISO 13849-1 | B | İdarəetmə sistemlərinin təhlükəsizliklə bağlı hissələri |
| EN ISO 13850 | B | Qəza dayanma funksiyası |
| EN ISO 13854 | B | Bədən hissələrinin əzilməsinin qarşısını almaq üçün minimal aralıqlar |
| EN ISO 14120 | B | Mühafizə qurğuları: sabit və hərəkətli |
| EN 60204-1 | B | Maşınların elektrik avadanlığı: ümumi tələblər |
| EN 60204-32 | B | Elektrik avadanlığı: qaldırıcı maşınlar üçün tələblər |
| ISO 9001 | — | İstehsalçının keyfiyyət idarəetmə sistemi |
A tipi = əsas təhlükəsizlik anlayışları; B tipi = ümumi təhlükəsizlik aspektləri və ya qurğuları; C tipi = konkret maşın növü.
EN 12159 avadanlıq baxımından nə deməkdir
Standartı maşın üzərində görənə qədər o, mücərrəd səslənir. EN 12159 üzrə layihələndirilmiş liftdə gözlədiyiniz xüsusiyyətlər bunlardır. Hər birini Tikinti liftinin təhlükəsizlik qurğuları məqaləsində izah edirik.
- Kabini dirək üzərində dayandıran müstəqil ifrat sürət tutucusu.
- Enerji kəsildikdə avtomatik işə düşən əyləclər, üstəlik qəza endirilməsi vasitəsi.
- Kabin həddən artıq yükləndikdə hərəkətin qarşısını alan həddən artıq yük aşkarlanması.
- Blokirovkalı kabin və zəmin hasarı qapıları.
- Hərəkətin uclarında hədd və son hədd açarları.
- Kabinin istiqamətləndiricilərdən çıxmaması və reyka ilə ilişməni itirməməsi üçün mexaniki saxlama.
- Bazada amortizatorlar.
- İstismar və quraşdırma üçün müəyyən edilmiş külək hədləri.
- Quraşdırma, bağlantı, sınaq, istismar, baxış və sökülməni əhatə edən təlimatlar.
Almaq, icarəyə götürmək və ya idxal etməkdən əvvəl tələb edilməli sənədlər
| Sənəd | Nəyi yoxlamalı |
|---|---|
| AB/AT Uyğunluq Bəyannaməsi | Dəqiq modeli (və seriya nömrəsini), qanunvericiliyi və harmonizasiya olunmuş standartları nəşrləri ilə birlikdə göstərir |
| AT tip yoxlaması sertifikatı | Səlahiyyətli orqan (Notified Body) tərəfindən verilib, məhz bu modeli əhatə edir və etibarlıdır. Başqa model üçün sertifikat sübut deyil |
| CE nişanı və nominal göstəricilər lövhəsi | Maşın üzərində: model, seriya nömrəsi, nominal yük, il, istehsalçı |
| İstismar təlimatı | İstifadə olunduğu ölkənin dilində; quraşdırma, bağlantı, sınaq, istismar, texniki xidmət və sökülməni əhatə edir |
| Yerləşdirmə / bünövrə / bağlantı sənədləri | Layihəyə xasdır; binanız üçün bünövrə yüklərini və bağlantı yerlərini təsdiqləyir |
| İstismara vermə və yük sınağı protokolu | Meydançanızda quraşdırmadan sonra, ilk istifadədən əvvəl |
| Keyfiyyət sistemi sertifikatı | məsələn, istehsalçı şirkət üçün ISO 9001 |
SEKLIFT öz sertifikatlarını Sertifikatlar səhifəsində dərc edir. Məsələn, SM-GTP-101 Direktiv 2006/42/EC çərçivəsində EN 12159:2012 üzrə CAC-M-0001-3 nömrəli AT tip yoxlaması sertifikatına malikdir (Notified Body 2828, 29 iyun 2027-ci ilə qədər etibarlıdır), şirkət isə ISO 9001:2015 üzrə sertifikatlaşdırılıb. Alıcı məhz bunu görməyi gözləməlidir: adı çəkilən model, sertifikat nömrəsi, nəşri ilə birlikdə standart, səlahiyyətli orqanın nömrəsi və etibarlılıq tarixi. CE Uyğunluq Bəyannaməsi və istismar təlimatı (TR/EN) hər maşınla birlikdə təqdim olunur.
EN 12159 layihələndirmə ilə bağlıdır. İstismar və baxış milli səviyyədə tənzimlənir.
CE nişanlı lift də işlədiyi ölkənin qaydalarına uyğun olaraq quraşdırılmalı, yoxlanılmalı və istifadə edilməlidir:
- Böyük Britaniya: LOLER 1998. İnsanlar üçün qaldırıcı avadanlıq ən azı 6 ayda bir və quraşdırmadan sonra hərtərəfli yoxlamadan keçməlidir. Bax: HSE təlimatı.
- Almaniya: Almaniyada tikinti liftlərinin yoxlanılması haqqında məqaləmizə baxın.
- Türkiyə: bax: Türkiyədə tikinti liftlərinin dövri yoxlanılması.
- Braziliya: NR-18-in liftlər üçün öz tələbləri var; bax: dişli reykalı liftlər və NR-18.
- Amerika Birləşmiş Ştatları: burada istinad EN 12159 deyil. OSHA 29 CFR 1926.552 və ANSI A10.4 tətbiq olunur. Təkcə CE nişanı ABŞ tələblərinə uyğunluğu təsdiq etmir.
Tez-tez verilən suallar
EN 12159 nədir?
Bu, şaquli istiqamətləndirilən kabinli sərnişin və yük tikinti liftləri üçün Avropa harmonizasiya olunmuş standartıdır. O, insan daşıyan müvəqqəti tikinti liftləri üçün layihələndirmə və konstruksiya təhlükəsizliyi tələblərini müəyyən edir.
EN 12159:2012 hələ də qüvvədədirmi?
2012-ci il nəşri EN 12159:2024 ilə əvəz olunub. Artıq 2012-ci il nəşri üzrə layihələndirilmiş və bazara çıxarılmış liftlər avtomatik olaraq uyğunsuz sayılmır, lakin alıcılar sertifikatların hansı nəşrə istinad etdiyini yoxlamalıdır.
EN 12159 yalnız yük liftlərinə şamil olunurmu?
Xeyr. Yalnız yük üçün tikinti liftləri EN 12158-1 və EN 12158-2 ilə tənzimlənir.
2027-ci ilin yanvarında tikinti liftləri üçün nə dəyişir?
AB Maşınlar Reqlamenti (EU) 2023/1230 20 yanvar 2027-ci ildən bazara çıxarılan maşınlar üçün Maşınlar haqqında Direktiv 2006/42/EC-ni əvəz edir. CE nişanlanması yeni hüquqi əsasda davam edir.
CE nişanı liftin dünyanın istənilən yerində istifadə oluna biləcəyini bildirirmi?
Xeyr. CE nişanı AB qanunvericiliyinə uyğunluğu göstərir. Digər bazarların öz qaydaları var, məsələn, ABŞ-da OSHA və ANSI, Braziliyada NR-18, üstəlik milli baxış tələbləri.
Bizə quraşdırma ölkəsini, binanın hündürlüyünü və yükü bildirin. Təklif etdiyimiz komplektasiyaya hansı sənəd paketinin aid olduğunu təsdiqləyəcəyik.
Sənədləri tələb edin →Mənbələr
- EUR-Lex, Maşınlar haqqında Direktiv 2006/42/EC (IV Əlavə).
- EUR-Lex, Maşınlar haqqında Reqlament (EU) 2023/1230 (54-cü maddə; ilkin mətndə 14 yanvar 2027 göstərilib, düzəliş (korrigendum) ilə 20 yanvar 2027 olaraq dəqiqləşdirilib).
- Avropa Komissiyası, Maşınlar: Reqlament (EU) 2023/1230 (20 yanvar 2027-ci ildən məcburi qaydada tətbiq olunur).
- EU-OSHA, Reqlament (EU) 2023/1230: maşınlar.
- Avropa Komissiyası, Harmonizasiya olunmuş standartlar: maşınlar.
- SIS, SS-EN 12159:2024 siyahısı; DIN Media, DIN EN 12159:2024-11.
- EUR-Lex, Direktiv 2014/30/EU (EMC).
- HSE, LOLER.
- OSHA, 29 CFR 1926.552.
