Türkiye'de İnşaat Asansörü Periyodik Kontrolü: 2026 Rehberi

Hangi mevzuat geçerli?

İnşaat asansörlerinin periyodik kontrolü, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanılarak çıkarılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındadır. Periyodik kontrol kurallarını belirleyen EK-III, 23 Aralık 2025 tarihinde tamamen yenilenmiştir.

EK-III'teki Tablo-2'de inşaat asansörleri için periyodik kontrol dönemi, standartlarda daha kısa bir süre belirtilmemişse azami 1 yıl olarak yer alır. Periyodik kontrol kriterleri TS EN 12159, TS EN 12158-1 ve TS EN 16719 standartlarıdır.

Kontrol ne zaman gerekir?

• Kurulumdan sonra ve şantiyede ilk kez kullanılmadan önce
• Periyodik kontrol olarak en az yılda bir kez
• Ekipmanın her yer değişikliğinden sonra
• Ekipman yükseltildikten veya değişikliğe uğratıldıktan sonra
• Taşıyıcı yapıda kaynaklı onarım veya ana bileşenlerin değiştirilmesi gibi önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra
• Kazalar, doğal olaylar, çalışma şeklinde değişiklikler veya ekipmanın uzun süre kullanılmaması sonrasında

İşveren, risk değerlendirmesine dayanarak kontrol aralığını kısaltabilir; örneğin yoğun kullanım, zorlu şantiye koşulları veya eski ekipman söz konusu olduğunda.

Yük testleri

Nominal yükte yük testi en az yılda bir kez yapılır. En az üç yılda bir ve önemli onarımlardan sonra katsayılı yük testi uygulanır: standartta aksi belirtilmedikçe güç tahrikli ekipmanlarda statik testte nominal yükün 1,25 katı, dinamik testte 1,1 katı.

Kontrolü kim yapabilir?

Kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrollerini yalnızca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının İSG-KATİP sistemindeki kayıt modülü olan EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişiler yapabilir. Yetkili meslekler arasında makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve makine teknikerleri yer alır.

• İşveren ile yetkili kişi arasındaki sözleşme, kontrolden en az bir gün önce İSG-KATİP'e kaydedilmelidir; aksi hâlde rapor geçersizdir.
• Asansörün bakımını yapan kişi, aynı asansörün periyodik kontrolünü yapamaz.
• İnşaat asansörleri, akredite ekipman muayene kuruluşu tarafından kontrol edilmesi zorunlu ekipmanlar listesinde yer almaz. Sütunlu çalışma platformları 1 Ocak 2027'de bu listeye girecektir.

Periyodik kontrol raporunda neler yer alır?

Raporun asgari içeriği EK-III'te tanımlanmıştır. Raporda işyeri ve ekipman bilgileri, kullanılan standart, test değerleri ve ölçüm cihazları, tespit edilen uygunsuzluklar ile asansörün kullanılıp kullanılamayacağına dair açık bir sonuç yer alır. Yetkili kişinin adı soyadı, mesleği, EKİPNET kayıt numarası ve imzası zorunludur; imzasız rapor geçersizdir.

Uygulamada yetkili kişi, EN 12159'da ve üreticinin kullanım kılavuzunda belirtilen hususları kontrol eder; örneğin:

• Paraşüt fren (aşırı hıza karşı güvenlik tertibatı) ve son test kaydı
• Aşırı yük sınırlayıcı
• Kabin kapısı ve kat kapısı kilitleri
• Üst ve alt sınır şalterleri ile son sınır şalteri
• Acil stop ve acil indirme
• Kolon seksiyonları, cıvatalar ve kolon ankrajları
• Kremayer, pinyon ve frenler
• Zemin koruma çiti, tamponlar, topraklama ve elektrik güvenliği

Rapor asansörün kullanıma uygun olmadığını tespit ederse, uygunsuzluklar giderilip yeni bir rapor düzenlenene kadar asansör kullanılamaz.

Günlük kontroller ve operatör eğitimi

Operatörler ekipmanı her kullanımdan önce kontrol etmelidir. Günlük gözle ve fonksiyon kontrolleri kayıt altına alınır; çatlak, deformasyon veya aşırı aşınma görülen asansör, kontrol edilene kadar kullanımdan çekilir.

İşveren, operatörlere asansörün riskleri ve güvenli kullanımı konusunda eğitim vermeli ve Türkçe kullanım kılavuzuna dayanan yazılı talimatları ekipmanın yakınında bulundurmalıdır. Asansörün kiralanması bu yükümlülükleri ortadan kaldırmaz: ekipmanı şantiyede kullanan işveren sorumlu olmaya devam eder.

CE işareti ve 2027 makine yönetmeliği

İnsan kaldıran ve 3 m'den yüksekten düşme tehlikesi bulunan asansörler, Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) kapsamında Ek IV makineleridir. İmalatçı, uyumlaştırılmış standardı tam olarak uyguladığında iç üretim kontrolünü ya da Onaylanmış Kuruluş tarafından yapılan AT tip incelemesini seçebilir.

Türkiye, (AB) 2023/1230 sayılı Tüzük ile uyumlu yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği'ni 16 Ekim 2026'da yayımladı. Yönetmelik 20 Ocak 2027'den itibaren uygulanacak; mevcut AT tip inceleme belgeleri süreleri dolana kadar geçerliliğini koruyacaktır.

SEKLIFT SM-GTP-101, EN 12159'a göre düzenlenmiş AT tip inceleme sertifikasına (CAC-M-0001-3, Onaylanmış Kuruluş 2828) sahiptir; bu belge, yetkili kişinin ekipman dokümantasyonunu incelemesini kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

Bu makale, Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuatı özetler ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kontrolleri planlamadan önce Resmî Gazete'deki güncel metni ve risk değerlendirmenizi kontrol edin.