İnşaat asansörü; açık havada, her hafta değişen bir şantiyede, geçici bir yapı üzerinde insan ve ağır yük taşır. Bu zorlu bir iştir. Bu nedenle Avrupa tasarım kuralları (Makine Direktifi kapsamında EN 12159) birkaç bağımsız koruma katmanı öngörür: bir sistem tehlikeli durumu önler, diğeri ise ilki başarısız olursa sonuçlarını sınırlar.
Bu yazı makineyle, yani asansöre tasarım aşamasında entegre edilmiş donanımlarla ilgilidir. İnsan tarafı (güvenli biniş, kat kapıları, yükleme ve acil durumda yapılacaklar) için İnşaat asansörüne nereden binilir ve nereden inilir? yazımızı okuyun.
Yazı, SM-GTP-101 Yük ve Personel Asansörümüzde standart olarak bulunan dokuz emniyet sistemini açıklıyor. Her biri için hangi tehlikeyi ele aldığını, nasıl çalıştığını ve şantiye ekiplerinin neyi kontrol etmesi gerektiğini anlatıyoruz. Liste, karşılaştırdığınız her asansör için de faydalı bir ölçüttür.
Hızlı bakış: 9 standart sistem
01 Aşırı hız emniyet freni · 02 Aşırı yük koruması · 03 Kapı kilitleri · 04 Limit ve son limit şalterleri · 05 Mekanik kilitler · 06 Tampon yayları · 07 Acil indirme · 08 Tavan kapağı kilidi · 09 Acil stop ve tavan korkuluğu
Koruma katmanları birlikte nasıl çalışır
| Tehlike | Önleme (birinci katman) | Koruma (ikinci katman) |
|---|---|---|
| Kabin düşer veya aşırı hızlanır | Her biri kendi yay baskılı frenine sahip çift motor | 01 Aşırı hız emniyet freni |
| Aşırı yükleme | 02 Aşırı yük sensörü hareketi engeller | Tasarımdaki yapısal emniyet payları |
| Hareket eden kabinin insanlara çarpması veya onları sıkıştırması | 03 Kapı kilitleri, yer istasyonu | 09 Acil stop butonları |
| Kabin üstte veya altta sınırı aşar | 04 Limit şalterleri | 04 Bağımsız son limit, 06 tamponlar, mast tepe seksiyonu |
| Kabin mastan çıkar / pinyon kremayerden atlar | Kılavuz ve baskı makaraları | 05 Mekanik kilitler |
| İçeride insanlar varken elektrik kesintisi | Frenler kabini tutar | 07 Manuel acil indirme |
| Kabin tavanında çalışma | 08 Kapak kilidi | 09 Tavan acil stop butonu ve korkuluk |
01 Aşırı hız emniyet freni (“paraşüt fren”)
Tehlike: tahrik zincirinde (redüktör, mil, kaplin) veya frenlerde meydana gelen bir arızadan sonra kontrolsüz iniş.
Nasıl çalışır: paraşüt fren, tahrik ünitesine monte edilmiş ve tahrik pinyonlarından bağımsız olarak mast kremayeri üzerinde dönen kendi pinyonuna sahip, bağımsız bir durdurma tertibatıdır. Kabinin iniş hızı tertibatın tetikleme sınırını aştığında kilitlenir ve kabini mast üzerinde kontrollü şekilde durdurur. Entegre bir izleme şalteri aynı anda tahrik enerjisini keser; böylece motorlar tertibata karşı çalışamaz.
Neyi kontrol etmeli: paraşüt fren, tip testinden geçmiş bir emniyet bileşenidir. Mühürlüdür; imalatçının ve yerel mevzuatın belirlediği aralıklarla test edilmeli ve değiştirilmelidir. Pek çok ülke, yetkin bir kişi tarafından periyodik paraşüt fren testi (çoğunlukla düşürme testi olarak anılır) yapılmasını şart koşar. Almanya, Türkiye ve Brezilya (NR-18) rehberlerimize bakın. Tertibatı şantiyede asla ayarlamayın veya açmayın.
02 Aşırı yük koruması
Tehlike: kabinin aşırı yüklenmesi tahriki, frenleri, kremayeri, mastı ve ankrajları tasarım paylarının ötesinde zorlar. Şantiyedeki en yaygın hatalı kullanım senaryolarından biridir.
Nasıl çalışır: kabin askısındaki bir yük pimi sensörü yükü sürekli ölçer. Beyan yükünün (SM-GTP-101'de 2.000 kg) üzerinde sesli alarm çalar ve fazla yük alınana kadar hareket engellenir. Opsiyonel yük ölçme ve gösterge sistemi, gerçek yükü operatöre gösterir.
Neyi kontrol etmeli: alarm ve kesme fonksiyonu, devreye almada ve her periyodik muayenede bilinen bir test yüküyle fonksiyon testinden geçirilmelidir. Yükleri kabin tabanına eşit dağıtın ve yüklerin asla kapılardan dışarı taşmasına izin vermeyin.
03 Kapı kilitleri
Tehlike: birinin kattan veya kabinden düşmesi ya da hareket eden kabinin birine çarpması.
Nasıl çalışır: her kabin kapısında ve yer istasyonu kapısında bir elektrikli kilit şalteri bulunur. Tüm kapılar kapanıp bu durum doğrulanmadıkça kabin hareket edemez. Zemin seviyesinde yer istasyonu kapısı ayrıca mekanik olarak kilitlidir; yalnızca kabin en alt duraktayken açılabilir.
Neyi kontrol etmeli: her kapıyı her gün test edin. Herhangi bir kapı açıkken kabin kumandalara tepki vermemelidir. Üst katlardaki kat kapıları da aynı disiplini gerektirir: kurulumun parçasıdırlar ve kabin orada değilken kapalı kalmalıdırlar.
04 Limit ve son limit şalterleri
Tehlike: kabinin mast tepesini aşması veya tabana çarpması.
Nasıl çalışır: işletme limit şalterleri kabini çalışma mesafesinin en üstünde ve en altında otomatik olarak durdurur. Ayrı olarak tetiklenen bağımsız son limit şalteri, normal limit arıza yaparsa enerjiyi keser. Mastın tepesindeki bir seksiyon, en yüksek durağın üzerinde ek fiziksel güvenlik sağlar.
Neyi kontrol etmeli: her mast yükseltmesinden sonra, asansör yeniden hizmete girmeden önce üst limit kamını yeniden konumlandırın ve son limiti test edin. Limit ayarlarından daha hızlı büyüyen bir mast, kazaların klasik nedenlerinden biridir.
05 Mekanik kilitler
Tehlike: örneğin bir makara arızasından sonra kabinin mastan ayrılması veya tahrik pinyonlarının kremayerden çıkması.
Nasıl çalışır: tahrik ünitesindeki mekanik tutucu düzenekler, bir kılavuz veya baskı makarası arızalansa bile kabinin mastan çıkmasını fiziksel olarak önler ve pinyonları kavramada tutar.
06 Tampon yayları
Tehlike: kabin alt limiti aşarsa en alt durakta çarpma.
Nasıl çalışır: taban şasesi üzerindeki tamponlar kabinin enerjisini sönümler ve onu yavaşlatır.
Neyi kontrol etmeli: tamponlar, malzeme ve molozdan arındırılmış kalması gereken yer istasyonunun içindedir. Hasar ve yaşlanmaya karşı kontrol edin.
07 Acil indirme
Tehlike: elektrik kesintisinden sonra iki kat arasında duran bir kabinde mahsur kalan insanlar.
Nasıl çalışır: yay baskılı frenler enerji her kesildiğinde kabini tutar. Manuel fren açma düzeneği, eğitimli bir kişinin frenleri kontrollü biçimde açmasını sağlar; kabin böylece bir sonraki kata iner. Hız, bu sırada da aşırı hız emniyet freni tarafından denetlenir.
Neyi kontrol etmeli: operatörleri bilgilendirin ve kurtarma prosedürünü görünür bir yere asın. Yolcular, katlar arasında duran bir kabinden asla kendi başlarına çıkmaya çalışmamalıdır. Biniş ve kat güvenliği rehberimizin acil durum bölümüne bakın.
08 Tavan kapağı kilidi
Tehlike: kabin tavanındaki bir kişinin (montaj, muayene veya acil tahliye sırasında) kabin normal kumandayla hareket ederken tehlikeye maruz kalması.
Nasıl çalışır: tahliye kapağının açılması motor enerjisini keser. Tavanda biri bulunabilecekken asansör kabin içinden normal şekilde sürülemez.
09 Acil stop butonları ve tavan korkuluğu
Tehlike: makinenin derhal durdurulmasını gerektiren her durum.
Nasıl çalışır: kabindeki ve tavan kumanda istasyonundaki acil stop butonları tüm hareketi durdurur. Bu butonlar EN ISO 13850'ye (acil durdurma fonksiyonu) göre tasarlanmıştır. Kabin tavanını çevreleyen korkuluk, yüksekte çalışan montaj ve servis ekiplerini korur.
Bu donanımların dayandığı standartlar
| Standart | Kısaca neyi kapsar |
|---|---|
| EN 12159 | Dikey kılavuzlu kabinli, insan ve malzeme taşıyan inşaat asansörleri için ürün standardı |
| EN ISO 12100 | Yukarıdaki tehlikeleri belirlemek için kullanılan risk değerlendirmesi ve risk azaltma yöntemi |
| EN ISO 13849-1 | Kumanda sistemlerinin emniyetle ilgili parçalarının tasarımı (kilitler, limitler, aşırı yük kesmesi) |
| EN ISO 13850 | Acil durdurma fonksiyonu |
| EN ISO 13854 | Vücut bölümlerinin ezilmesini önlemek için asgari boşluklar |
| EN ISO 14120 | Sabit ve hareketli koruyucular (yer istasyonu, kabin panelleri) |
| EN 60204-1 / EN 60204-32 | Makinelerin elektrik donanımı; genel ve kaldırma makinelerine özgü |
Ayrıntılı açıklamayı EN 12159 rehberimizde okuyun.
Her operatörün yapabileceği günlük kullanım öncesi kontrol
Bu operatör kontrolleri, imalatçının bakım programının veya yasal muayenelerin yerini tutmaz:
- Yer istasyonunu dolaşın: malzemeden arındırılmış, tamponlar sağlam, kapı kilidi çalışıyor olmalı.
- Her kabin kapısının açıldığında asansörü durdurduğunu kontrol edin.
- Her iki acil stop butonunu da test edin.
- Tepeye kadar boş bir sefer yapıp geri dönün: kremayer, pinyonlar veya makaralardan gelen olağandışı seslere kulak verin ve üst ve alt limitlerin kabini durdurduğunu doğrulayın.
- Besleme kablosunun kılavuzlarında düzgün ilerlediğini kontrol edin.
- Kabin yüksekliğindeki rüzgârın çalışma sınırının (SM-GTP-101 için 72 km/h) altında olduğunu kontrol edin. Bkz. rüzgâr hızı sınırları.
- Her arızayı bildirin ve yetkin bir kişi onay verene kadar asansörü hizmet dışı bırakın.
Sıkça Sorulan Sorular
İnşaat asansöründe paraşüt fren nedir?
Mast kremayeri üzerinde kendi pinyonu bulunan, aşırı hızla tetiklenen bağımsız bir durdurma tertibatıdır. Kabin tetikleme sınırından daha hızlı inerse kremayere kilitlenir, kabini durdurur ve tahrik enerjisini keser.
Motor freni arızalanırsa inşaat asansörü düşebilir mi?
Bakımı düzgün yapılmış bir asansörde iki bağımsız koruma vardır. Her motorun kendi yay baskılı freni bulunur; tahrik veya frenler arıza yaparsa aşırı hız emniyet freni kabini durdurur.
İnşaat asansörü aşırı yüklenirse ne olur?
SM-GTP-101'de yük pimi sensörü aşırı yükü algılar, alarm çalar ve fazla yük alınana kadar hareket engellenir.
Kapı açıkken kabin neden hareket edemez?
Her kabin ve yer istasyonu kapısında, emniyet kumanda devresine bağlı bir kilit bulunur. Hareket yalnızca tüm kapıların kapalı olduğu doğrulandığında mümkündür.
Elektrik kesintisinde asansördeki insanlar nasıl tahliye edilir?
Frenler kabini otomatik olarak tutar. Eğitimli bir kişi, manuel fren açma düzeneğiyle kabini paraşüt frenin denetimi altında bir sonraki kata indirir; yolcular orada normal şekilde iner.
Her tedarikçiden aynı listeyi isteyin: bu dokuz sistemden hangileri standart, hangileri opsiyonel ve hangi standartlara göre tasarlanmışlar. SM-GTP-101'in eksiksiz standart güvenlik özelliklerini teknik veri sayfasında (PDF) bulabilirsiniz.
Teknik teklif isteyin →Kaynaklar
- SEKLIFT, SM-GTP-101 Teknik Veri Sayfası, DS-SM-GTP-101 Rev. 2, 10.2026: emniyet donanımı ve uygunluk bölümleri.
- ISO, ISO 13850:2015 Safety of machinery — Emergency stop function — Principles for design.
- ISO, ISO 14120:2015 Safety of machinery — Guards.
- ISO, ISO 13849-1:2023 Safety-related parts of control systems.
- ABD OSHA, 29 CFR 1926.552 Material hoists, personnel hoists, and elevators (ABD uygulamasıyla karşılaştırma için).
